Landelijke initiatieven
| Doel | Over langere tijd monitoren van de mondgezondheid van de jeugd. |
| Inhoud | Periodiek epidemiologisch onderzoek onder 5-, 11-, 17- en 24-jarigen, respectievelijk 8-, 14- en 20-jarigen in vier gemeenten in Nederland, te weten Alphen aan den Rijn, Den Bosch, Gouda en Breda. Met een klinisch deel (gebitsgezondheid) en een sociaal-wetenschappelijk deel (mondgezondheidsgedrag). |
| Resultaten | Rapportages van TNO en een Signalement Mondzorg. De onderzoeken geven een beeld van de ontwikkeling van de mondgezondheid van jeugdigen in Nederland, naar sociaal-economische achtergrond (SES). Laatst verschenen in 2018. Uit dat onderzoek kwam naar voren dat de mondgezondheid van de 5-jarigen in de afgelopen jaren is verbeterd. Van de andere toen onderzochte leeftijdsgroepen (11-, 17- en 23-jarigen) was de mondgezondheid echter gestagneerd of zelfs verslechterd. Verder zijn in alle leeftijdscategorieën verschillen gevonden tussen de hoge en lage SES-groep, waarbij laatstgenoemde groep een slechtere mondgezondheid heeft. Ook valt op dat jeugdigen met een migratie-achtergrond een slechtere mondgezondheid en tandheelkundig gedrag hebben. Daarnaast baart de sterke toename van (erosieve) gebitsslijtage zorgen: een vijfde van de 17-jarigen en ruim de helft van de 23-jarigen vertoont slijtage tot in het tandbeen. |
| Gestart | 1987 |
| Uitvoerder/aanbieder | TNO, de laatste jaren in opdracht van Zorginstituut Nederland. |
| Voor wie | Overheid en andere stakeholders. |
| Informatie | https://www.tno.nl/nl/aandachtsgebieden/gezond-leven/roadmaps/youth/mondzorg-jeugd/ Opmerking: dit onderzoek wordt niet meer vervolgd. |
| Doel | Verbetering van de mondgezondheid van jonge kinderen en verkleinen van sociaal-economische verschillen daarin. |
| Inhoud | Interventie-onderzoek, gericht op baby’s en peuters vanaf 6 maanden en de ouders, in de regio Groningen. Consultatiebureaus verwijzen alle ouders met kinderen van zes maanden actief naar de mondzorgpraktijk. Daar wordt de begeleiding van de ouders afgestemd op wat individueel nodig is. |
| Resultaten | De studie laat zien dat doorverwijzing vanuit het consultatiebureau ervoor zorgt dat jonge kinderen eerder met preventieve tandzorg starten. Dit effect was het duidelijkst wanneer het consultatiebureau niet alleen verwees, maar de afspraak bij de tandarts actief liet regelen. Het volledige onderzoeksartikel is gerefereerd onder ‘informatie’. |
| Gestart | 2017 |
| Uitvoerder/aanbieder | TNO, in samenwerking met RUG en Erasmus Universiteit en met mondzorgpraktijken in Oost-Groningen, Jeugdtandzorg West in Den Haag, zeventien mondzorgpraktijken in Groningen/Drenthe en in totaal dertien consultatiebureaus in deze regio’s. |
| Voor wie | Op basis van resultaten bredere toepassing op consultatiebureaus en in mondzorgpraktijken. |
| Informatie | https://www.tno.nl/nl/aandachtsgebieden/gezond-leven/roadmaps/youth/mondzorg-jeugd/ Resultaten zijn beschreven in het artikel: Verlinden DA, Schuller AA, Vermaire JH(, Reijneveld SA. Referral from well-child care clinics to dental clinics leads to earlier initiation of preventive dental visits: A quasi-experimental study. Int J Paediatr Dent. 2024; 34: 190-197. doi:10.1111/ipd.13124 |
| Doel | GigaGaaf-to-go! Is een implementatie-tool bij de methode van Giga Gaaf (zie boven). GigaGaaf-to-go! is gericht op het verbeteren van de mondgezondheid van jonge kinderen. De aanpak heeft tot doel ervoor te zorgen dat kinderen al op jonge leeftijd kennismaken met de mondzorg en vanaf het moment dat de eerste tand doorbreekt regelmatig worden gecontroleerd. Op die manier wordt geprobeerd problemen met het gebit zo vroeg mogelijk te voorkomen. |
Inhoud
| Binnen GigaGaaf-to-go! werken de Jeugdgezondheidszorg (JGZ), waaronder consultatiebureaus, en mondzorgpraktijken samen. Zij maken afspraken over hoe zij ouders en jonge kinderen naar de mondzorg kunnen begeleiden. Ouders krijgen bij het consultatiebureau informatie over het belang van een vroeg eerste bezoek aan een tandarts of mondhygiënist. Ook worden zij geholpen bij het vinden van een geschikte mondzorgpraktijk. Tijdens een bezoek aan de mondzorgverlener ontvangen ouders praktische adviezen over bijvoorbeeld tandenpoetsen en voeding. Daarnaast wordt aandacht besteed aan de financiële toegankelijkheid van de mondzorg: reguliere tandarts- en mondhygiënistenzorg voor kinderen tot 18 jaar wordt vergoed en valt niet onder het eigen risico. Beugels vormen hierop een uitzondering. |
| Resultaten | De aanpak is gebaseerd op onderzoek naar GigaGaaf!, dat tussen 2014 en 2023 door UMCG en TNO is uitgevoerd. Uit dit onderzoek komt naar voren dat de aanpak een positief effect heeft op de mondgezondheid van jonge kinderen. Kinderen die volgens deze aanpak worden begeleid, hadden op vijfjarige leeftijd 21% minder beginnende cariës. Dit is relevant omdat ongeveer één op de vier vijfjarige kinderen in Nederland gaatjes heeft of heeft gehad. |
| Gestart | GigaGaaf-to-go! is ontwikkeld vanuit de samenwerking tussen het Ivoren Kruis, het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) en TNO. Het programma bouwt voort op de ervaringen en onderzoeksresultaten van GigaGaaf!. |
Uitvoerder/aanbieder
| Een project van TNO, UMCG en het Ivoren Kruis. |
| Voor wie | De primaire doelgroep bestaat uit jonge kinderen, vanaf ongeveer zes maanden en hun ouders/verzorgers. Daarnaast is het programma bedoeld voor professionals binnen de Jeugdgezondheidszorg en de mondzorg die betrokken zijn bij de begeleiding van deze kinderen. |
| Informatie | De aanpak begint bij de JGZ. Ouders worden daar geïnformeerd over mondgezondheid en het belang van een tijdige kennismaking met de mondzorg. Vervolgens kunnen zij met hun kind terecht bij een tandarts of mondhygiënist voor controle en preventief advies. Voor professionals zijn via het Ivoren Kruis verschillende hulpmiddelen beschikbaar, waaronder stappenplannen en materialen die ondersteunen bij het invoeren van GigaGaaf-to-go!. |
| Doel | Verbetering van de mondgezondheid van jonge kinderen en verkleinen van sociaal-economische verschillen daarin. |
| Inhoud | Interventie-onderzoek, gericht op baby’s en peuters vanaf 6 maanden en de ouders, dat wordt uitgevoerd in Amsterdam, Utrecht, Tiel, Culemborg, Den Bosch en Tilburg. Op in totaal negen consultatiebureaus is vanuit tandartspraktijken een mondhygiënist (mondzorgcoach) aanwezig. Tijdens de reguliere consultatiebureaubezoeken geeft deze op de individuele ouders afgestemde voorlichting over de mondzorg van aan baby’s en peuters. Met toepassing van de Gewoon Gaaf-methode. Gestreefd wordt naar de inclusie van 400 kinderen in het onderzoek. |
| Resultaten | De studie laat zien dat de Gezonde Peutermonden aanpak aanvullend op de gebruikelijke zorg op het consultatiebureau, het ontstaan en vooral de ernst van cariës bij jonge kinderen in beperkte mate kan verminderen. Bij kinderen die toch cariës ontwikkelden, was de hoeveelheid aangetaste tandoppervlakken 40% lager in de interventiegroep. De onderzoekers concluderen daarom dat vroegtijdige preventieve mondzorg potentie heeft, maar dat meer onderzoek nodig is naar de effecten op langere termijn en de kosteneffectiviteit. Het volledige onderzoeksartikel is gerefereerd onder ‘informatie’. |
| Gestart | 2017 |
| Uitvoerder/aanbieder | Hogeschool Utrecht, in samenwerking met verschillende partners, waaronder KNMT, NVM, IK, en NVvK en met mondzorgpraktijken in enkele regio’s. |
| Voor wie | Op basis van resultaten bredere toepassing op consultatiebureaus en in mondzorgpraktijken. |
| Informatie | https://husite.nl/gezonde-peutermonden/ Resultaten van de randomized pragmatic trail zijn beschreven in het artikel: van Spreuwel PCJM, van der Heijden GJMG, Su N, van Loveren C, Jerković-Ćosić K. Effective Prevention of Early Childhood Caries in Well-Baby Clinics: Results of a Pragmatic Randomized Trial. Caries Res. 2025;59(6):529-543. doi: 10.1159/000545116. Epub 2025 Mar 18. |
| Doel | Verbetering van de mondgezondheid van jonge kinderen en verkleinen van sociaal-economische verschillen daarin. Dit gebeurt door een mondzorgprofessional op het consulatiebureau. Deze ondersteunt ouders van jonge kinderen- die worden toegeleid vanuit de JGZ- bij de ontwikkeling van gezonde mondgewoonten en doorleiding naar de mondzorgpraktijk voor het opstarten van preventieve controles bij hun jonge kind(eren). |
| Inhoud | De mondzorgcoach is een mondzorgprofessional die op verwijzing van de JGZ professional van het consultatiebureau op het consultatiebureau werkt. Tijdens een consult wordt gekeken naar de mondgezondheid van het kind (0-4 jaar) en het risico op bijvoorbeeld cariës en tandvleesproblemen. De coach bespreekt met ouders onderwerpen zoals tandenpoetsen, voeding en andere aspecten van dagelijkse mondverzorging. De adviezen worden afgestemd op de situatie van het kind en het gezin. Daarnaast ondersteunt de mondzorgcoach ouders bij het vinden van een mondzorgpraktijk en begeleidt hen bij de overstap naar reguliere mondzorg. De samenwerking met de Jeugdgezondheidszorg (JGZ) vormt hierbij een belangrijk onderdeel.
|
| Resultaten | De mondzorgcoach is de implementatie van de aanpak zoals onderzocht in het onderzoek van gezonde peutermonden. Vanaf 1 januari 2026 is er ene betaaltitel voor de mondzorgcoach beschikbaar. Er is nog geen evaluatie gedaan van de implementatie. Wel is de aanpak in studieverband ge-evalueerd (zie ‘Gezonde Peutermonden’). |
| Gestart | De ontwikkeling van de mondzorgcoach is onder andere verbonden aan het project Gezonde Peutermonden. Dit onderzoeksproject is in 2017 gestart en richtte zich op de vraag hoe de mondgezondheid van jonge kinderen via het consultatiebureau kan worden verbeterd. De aanpak is sindsdien verder ontwikkeld. Vanaf 2026 zijn voor de werkzaamheden van de mondzorgcoach landelijke prestaties binnen de mondzorgbekostiging vastgesteld. |
Uitvoerder/aanbieder
| Mondhygiënisten en tandartsen in samenwerking met jeugdgezondheidszorg (JGZ) 0-4 jaar (consultatiebureau). |
| Voor wie | Ouders van jonge kinderen (0-4 jaar), mondzorgprofessionals, JGZ De mondzorgcoach richt zich op kinderen van 0 tot 4 jaar en hun ouders of verzorgers. De aanpak kan in het bijzonder van betekenis zijn voor kinderen die nog geen gebruikmaken van reguliere mondzorg of bij wie sprake is van een verhoogd risico op problemen met de mondgezondheid.
|
| Informatie | https://knmt.nl/praktijkzaken/bijzondere-doelgroepen/mondzorg-voor-kinderen/mondzorgcoach |
| Doel | Voorkomen van cariës bij kinderen van jongs af aan. |
| Inhoud | Preventiestrategie, gericht op jeugdigen van 0 tot 18 jaar en de ouders. Gebaseerd op de Non-Operative Caries Treatment and Prevention (NOCTP)-methode. Ouders en kinderen wordt getoond wat de eigen invloed is op het ontstaan en vooral het voorkomen van cariës. De tandarts/mondhygiënist maakt een individuele risico-inschatting, bepaalt de controletermijn en de eventuele interventies. Ondersteuning beschikbaar in de vorm van stappenplannen voor de verschillende leeftijdsgroepen, een patiëntenfolder, voorlichtingsfilmpjes, etc. Bij dit programma kunnen ‘jokers’ worden ingezet van Johnny Joker (zie verderop in dit overzicht). |
| Resultaten | Niet bekend is of Gewoon Gaaf wordt geëvalueerd. |
| Gestart | Niet bekend. |
| Uitvoerder/aanbieder | Landelijk, in mondzorgpraktijken die zich hebben aangemeld, volgens globale telling op de website inmiddels een kleine 400. |
| Voor wie | Mondzorgpraktijken |
| Informatie | https://www.gewoon-gaaf.nl/ |
| Doel | Stimuleren van goed mondzorggedrag (en algemeen gezondheidsgedrag) bij kinderen door het aan te spreken in hun eigen belevingswereld. | |
| Inhoud |
| |
| Resultaten | Het concept was in 2016 onderdeel van een afstudeerscriptie van twee mondhygiënisten. Uit een enquête onder 71 ouders kwam naar voren dat de app gebruiksvriendelijk is voor ouders en kinderen. Ook vinden de meeste ouders het een goed hulpmiddel om hun kinderen te stimuleren tot poetsen en om ze bewuster te maken. De uitkomsten van dit onderzoek moeten met enige voorzichtigheid worden geïnterpreteerd vanwege de lage respons en de mogelijke selectiebias bij het samenstellen van de steekproef. Zo zijn bijvoorbeeld niet goed Nederlands sprekende ouders niet uitgenodigd voor het onderzoek. | |
| Gestart | 2017 | |
| Uitvoerder/aanbieder | Ontwikkeld door mondzorgprofessionals, pedagogen en communicatiespecialisten. Aangeboden door Dental Union en JTV mondzorg voor kids. | |
| Voor wie | Mondzorgpraktijken, basisscholen, kinderdagverblijven. | |
| Informatie | https://glansje.nl/ en https://www.dentalunion.com/glansje/ |
| Doel | Het verbeteren van het gezondheidsgedrag van jonge kinderen, waaronder mondzorggedrag. |
| Inhoud | Johnny Joker staat voor ‘happy & healthy kids’. Het project omvat allerlei aspecten van gezond gedrag waarbij ervan wordt uitgegaan dat het aanleren daarvan niet vroeg genoeg kan beginnen. De boodschap wordt gebracht in verhaaltjes die aansluiten bij de belevingswereld van kinderen, de zogenoemde ‘entertainment education’. Voor mondzorgpraktijken (de ‘Johnny’s Poetssalon’) zijn diverse materialen beschikbaar om het bezoek aan de tandarts leuker te maken, voor kinderen vanaf de doorbraak van het eerste tandje. Via tools wordt de invoering van de NOCTP-methode ondersteund. Het programma sluit aan bij mondzorgpraktijken die werken met Gewoon Gaaf en bij basisscholen die meedoen aan de poetslessen van Hou je Mond Gezond! |
| Resultaten | De onderzoekslijn van het programma is ondergebracht bij de afdeling Communicatie en Beïnvloeding aan de Radboud Universiteit, Faculteit Letteren. In 2015 heeft een student Communicatie- en Informatiewetenschappen haar masterscriptie gewijd aan het programma en daarbij gekeken naar de overdracht van de boodschap ‘tandenpoetsen op kinderen in groep 1/2 van de basisschool. Verder wordt op de website van Johnny Joker melding gemaakt van verschillende trials en effectmetingen in mondzorgpraktijken. |
| Gestart | 2013 |
| Uitvoerder/aanbieder | Johnny Joker |
| Voor wie | Mondzorgpraktijken |
| Informatie | https://www.johnnyjoker.com |
| Doel | Het begeleiden van de mondzorgprofessional en de patiënt in het stimuleren tot dagelijks gezond mondgedrag, middels bewezen gedragsinterventietechnieken en praktische tools. |
| Inhoud | Een tweeledig tandheelkundig interactief E-health preventieprogramma waarmee een oplossing wordt geboden voor allerlei praktische zaken bij het motiveren van patiënten, het optimaliseren van de dagelijkse mondhygiëne en het verhogen van de therapietrouw. et programma is begonnen als een rager, poets en kennisapp (MondMaatje december 2017) en bestaat uit twee delen: 1. Een programma op de computer van de zorgverlener (betaald) en 2. een app voor de mobiele telefoon van de patiënt (gratis). In het dashboard op de computer kan de zorgverlener diverse zaken invullen of individuele documenten koppelen die daarna zichtbaar worden voor de patiënt in de app. Omgekeerd kan de patiënt ook zelf zaken invullen in de app, die zichtbaar worden in het dashboard van de zorgverlener. Hierdoor kan individueel ingestelde e-health worden toegepast. Het prgramma bevat tevens een implantaatpaspoort en een medicatie-spoel-wekker. Om het gebruik voor jonge deelnemers extra aantrekkelijk te maken, is het mogelijk om de achtergrond van het gebitsdiagram in te stellen en bestaat er een poetstimer in monstervorm. Daarnaast kunnen begeleidingsberichten bij orthodontie behandelingen bij jonge patiënten worden ingesteld en kan een poets-selfie worden gemaakt. De app is beschikbaar in 2 talen: Nederlands en Engels. Het programma is ontwikkeld met in acht neming met de AVG regelgeving. In de eerste helft van 2021 zal het programma worden uitgebreid met een module “motivational interviewing” en beeldbellen. |
| Resultaten | De app is onderzocht door de opleidingen mondzorgkunde uit Utrecht en Amsterdam en volgens de initiatiefnemers bruikbaar in de cariologie, kindertandheelkunde, implantologie, orthodontie en de parodontologie. Dental coach zou bruikbaar zijn in de ondersteuning van interventies als Gewoon Gaaf. Het aantal gebruikers is groeiende. |
| Gestart | 2017 |
| Uitvoerder/aanbieder | Dental Coach |
| Voor wie | Mondzorgpraktijken en patiënten in de leeftijd van 8 tot 85 jaar |
| Informatie | www.dentalcoach.app of de kennisclip op youtube: https://youtu.be/prfvAmMqUng&t=1 |
| Doel | Preventie van cariës bij kinderen |
| Voor ouders van twee- tot tienjarige kinderen is een gespreksmethodiek voor mondzorgverleners ontworpen, die is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek. Dit onderzoek toont aan dat opvoeding, ouder-kind interacties en het functioneren van het gezin belangrijk zijn bij het poetsgedrag van kinderen. Er wordt allereerst gebruik gemaakt van effectieve gesprekstechnieken uit de gezondheidspsychologie. De gespreksmethodiek bestaat daarnaast uit vier fases: 1) en 2) het in beeld brengen van barrières die ouders ervaren bij het tweemaal daags tandenpoetsen bij hun kind, en 3) en 4) het gezamenlijk bespreken van een aanpak om deze barrières weg te nemen. Hierbij worden opvoedkundige leerprincipes toegepast. De interventie biedt een toolkit met kaarten en een script ter ondersteuning van de gespreksmethodiek. Er worden daarnaast tools ontwikkeld waar ouders thuis mee aan de slag kunnen. De Uitblinkersinterventie is ontwikkeld door een werkgroep van deskundigen op het gebied van kindertandheelkunde, public health, ontwikkelingspsychologie en gedragstherapie. | |
| Resultaten | In een pilotonderzoek is de haalbaarheid van de interventie getoetst. Zowel zorgverleners als ouders zijn zeer positief. Verder melden mondzorgverleners een prettiger en gelijkwaardig contact met ouders, meer plezier in het werk en ouders die zich inzetten voor een schonere mond, zonder zich veroordeeld te voelen. Momenteel wordt gezocht naar financiering voor vervolgonderzoek, waarbij de effectiviteit verder kan worden getoetst. Binnenkort wordt een nieuw onderzoek gestart met het gebruik van de methodiek in de praktijk. Hier kunnen mondzorgpraktijken zich voor inschrijven. Een deel van het team wordt dan getraind in het uitvoeren van de methodiek. De praktijken koppelen dan gegevens terug over de patiënten zij begeleiden. Uitblinkers is uitgeroepen tot preventieproject van het jaar in 2020 en 2021. |
| Gestart | januari 2018 |
| Uitvoering/aanbieder | Mondzorgverleners, training is mogelijk via Stichting Blinkers |
| Voor wie | Kinderen van 2-10 jaar |
| Informatie | www.stichtingblinkers.nl/nascholing of m.lenters@acta.nl |
| Doel | Adopteer een glimlach ondersteunt kinderen uit gezinnen die gebruikmaken van de Voedselbank bij een goede mondverzorging en draagt bij aan gelijke kansen op een gezonde mond. |
Inhoud
| Een mondzorgpraktijk adopteert een lokale Voedselbank voor minimaal één jaar. Elk kwartaal stelt de praktijk tandenpoetspakketten beschikbaar voor kinderen. Deze bevatten in ieder geval een tandenborstel en tandpasta. |
| Resultaten | Het project bereikt kinderen via de Voedselbank. Inmiddels doen meer dan 90 mondzorgpraktijken mee en worden per kwartaal ongeveer 10.000 kinderen voorzien van een poetsset. |
| Gestart | Het initiatief is in 2020 gestart. Sinds april 2022 valt het project onder het Ivoren Kruis. |
Uitvoerder/aanbieder
| Ivoren Kruis, samen met deelnemende mondzorgpraktijken en lokale Voedselbanken. |
| Voor wie | Kinderen van 0 tot 18 jaar die gebruikmaken van de Voedselbank en mondzorgpraktijken |
| Informatie | Deelnemende praktijken verzorgen vier keer per jaar een tandenpoetspakket. Het Ivoren Kruis ondersteunt bij het contact met een Voedselbank in de omgeving. |
| Beoordeling | Een laagdrempelig project dat mondzorgpraktijken en Voedselbanken met elkaar verbindt. Het richt zich vooral op het beschikbaar maken van middelen voor dagelijkse mondverzorging. |
| Contactgegevens | https://ivorenkruis.org/programmas/adopteer-een-glimlach/aanmelden-als-praktijk/ |
| Doel | Bewerkstelligen dat ouders zich (meer) bewust worden van het belang van een goede mondzorg en tandartsbezoek van jongs af aan en hiermee bijdragen aan ‘een mondgezonde generatie’. |
Inhoud
| Publiekscampagne met zeven tips die ouders helpen om het gebit van hun kind cariësvrij te houden. Verder wordt onder de aandacht gebracht dat bezoek aan de tandarts voor kinderen wordt vergoed vanuit de basisverzekering. Voor tandartsen zijn allerlei materialen beschikbaar die ze rechtenvrij kunnen gebruiken, van campagneposters tot voorbeelden van posts op social media.
Daarnaast is een aanvullende campagne gelanceerd die zich specifiek richt op jonge ouders met beperkte gezondheidsvaardigheden: : ‘Tips voor gezonde tanden van je kind’. De informatie is daarom bewust eenvoudig geformuleerd en ondersteund met duidelijke afbeeldingen. |
| Resultaten | Nog geen. |
| Gestart | Mei 2023, focus op ouders van kinderen van 0-4 jaar Augustus 2023 deel 2: gericht op kinderen van 4-12 jaar |
| Uitvoerder/aanbieder | KNMT |
| Voor wie | Mondzorgpraktijken, JGZ locaties en andere ketenpartners |
| Informatie | https://knmt.nl/praktijkzaken/patienten-informeren/informatie-over-mondzorg-voor-patienten/campagne-de-tanden-van-je-kind-daar-zorgen-we-samen-voor |
| Doel | Terugdringen van cariës en tanderosie bij jonge kinderen door het bevorderen van het tandartsbezoek en het bewustzijn van eigen invloed op mondgezondheid. |
| Inhoud | Onderwijsproject, gericht op peuters, basisschoolkinderen en de ouders. Geven van poetslessen door tandartsen en mondhygiënisten op peuterspeelzalen en basisscholen, eventueel ook in de mondzorgpraktijk. Lesideeën, materialen en poetskoffers zijn hiervoor beschikbaar. Bij dit programma kunnen ‘jokers’ worden ingezet van Johnny Joker. |
| Resultaten | Ruim 3.000 vrijwilligers en vele duizenden leerkrachten gaven in ruim 30.000 schoolklassen een poetsles aan meer dan 900.000 kinderen |
| Gestart | 2009. |
| Uitvoerder/aanbieder | Ivoren Kruis. Erkend door project Gezonde School. |
| Voor wie | Basisscholen, leerkrachten, tandartsen, mondhygiënisten, zij krijgen 1 KRT- c.q. KRM-punt voor een gegeven les. |
| Informatie | https://www.houjemondgezond.nl/het-project/ |
Regionale en lokale initiatieven
| Doel | Het monitoren van de gebitssituatie van kinderen in de basisschoolleeftijd. |
| Inhoud | Op basisscholen/in wijken met een lage SES in gemeenten in de provincie Flevoland wordt ingezet op mondgezondheid. |
| Resultaten | In schooljaar 2018-2019 is het onderzoek gedaan bij in totaal 389 kinderen van tien basisscholen in de gemeente Lelystad, 157 (66%) in groep 2 en 132 (34%) in groep 7. Van deze kinderen had 71% (69% in groep 2 en 74% in groep 7) naar het oordeel van de TPM'er een gaaf gebit, dat wil zeggen zonder zichtbare vullingen, cariës en getrokken kiezen vanwege cariës. Verder is bij 83% geen cariës waargenomen en had 10% twee of meer gaatjes. Tussen 2012 en 2019 was het percentage leerlingen met een gaaf gebit vrijwel gelijk gebleven. De variatie tussen de basisscholen was groot (van 84% tot 52%). Scholen die onder het gemiddelde scoren, krijgen voor het volgende schooljaar het aanbod van diverse voorlichtingsactiviteiten om de mondgezondheid te helpen verbeteren. Eerdere onderzoeken zijn gedaan onder meer gedaan in Almere Buiten en Haven (2019), Almere Stad (2015), Noordoostpolder (2018), Urk (2016), Dronten (2014) Zeewolde (2013). |
| Gestart | 1995 |
| Uitvoerder/aanbieder | GGD Flevoland. FlevoTand is sinds 1987 een samenwerkingsverband van tandartsen, mondhygiënisten, thuiszorgorganisaties en GGD Flevoland. Zie ook regionale overlegstructuren. |
| Voor wie | Basisscholen. |
| Informatie | Helma Ario Soeriowardojo H.ArioSoeriowardojo@ggdflevoland.nl
|
| Doel | Bereiken dat kinderen met een lage SES eerder, directer en sneller bij de tandarts komen door verwijzing vanuit de JGZ naar de mondzorgpraktijk. |
| Inhoud | Het betreft een pilot in een wijk met veel gezinnen met lage SES en een migratieachtergrond. Jeugdverpleegkundigen en jeugdartsen van het consultatiebureau adviseren ouders hun kind mee te nemen naar hun eigen tandarts vanaf doorbraak van de eerste tandje. Dit is conform het Basisadvies Cariëspreventie van het Ivoren Kruis. Ouders die geen eigen tandarts hebben of die angst hebben voor de tandarts, kunnen terecht bij Poetz Jeugdzorg (tot 4 jaar). Dit is een tweedelijns praktijk voor kindertandheelkunde waar kinderen worden behandeld met gebitsproblematiek, maar ook kinderen met angst en gedragsproblemen. Als de ouders zelf geen actie ondernemen, neemt Poetz Jeugdzorg contact met hen op. Er wordt gewerkt volgens de methode Gewoon Gaaf. De zorgverleners in de praktijk hebben voor de pilot een training van TNO gekregen in het omgaan met kinderen vanaf 6 maanden. |
| Resultaten | Blijkens een nieuwsbrief van twee jeugdartsen steeg in de pilotwijk het tandartsbezoek tussen 2017 bij de 2-jarigen van 20% naar 41% en bij de 3-jarigen van 39% naar 58%. Bij de JGZ Kennemerland is de intentie om dit project uit te bereiden naar de andere consultatiebureaus in het werkgebied. |
| Gestart | 2018 |
| Uitvoerder/aanbieder | JGZ Kennemerland, in samenwerking met Poetz Jeugdmondzorg. (JGZ Kennemerland is de uitvoerende organisatie voor de JGZ 0-4 jaar. Dit is een andere organisatie dan de GGD Kennemerland) |
| Voor wie | Mondzorgpraktijken indirect, via het consultatiebureau. |
| Informatie |
| Doel | Voorkomen van problemen in het kindergebit van heel jongs af aan. |
| Inhoud | Kinderkliniek binnen ACTA. Voor kinderen die zijn verwezen door het consultatiebureau, de kinderarts, of de reguliere tandarts, maar er is ook vrije inloop. De behandelfilosofie is gebaseerd op het Gewoon Gaaf-principe, de zorgverleners zijn getraind in motivational interviewing en gedragsveranderingstechnieken van het health action promotion approach (HAPA). Preventie door middel van (lifestyle)coaching, aangepast aan het gezin. Veel aandacht voor angstpreventie. Eventuele curatie gebeurt door een kindertandarts. Ook voorlichting voor zwangeren en voorlichtingsbijeenkomsten voor consultatiebureau-medewerkers en tandartsen over mondgezondheid van kinderen van 0 tot 4 jaar. |
| Resultaten | Niet bekend. MET werkt mee aan epidemiologisch effectonderzoek. |
| Gestart | 2015 |
| Uitvoerder/aanbieder | ACTA, afdeling kindertandheelkunde. Samenwerking met CB, jeugdartsen, huisartsen, kinderartsen, kraamverzorgenden, tandartsen |
| Voor wie | kinderen 0-4 jaar en hun ouders, een verwijzing is niet noodzakelijk |
| Informatie | kindertandheelkunde@acta.nl |
| Doel | Het verbeteren c.q. goed houden van de mondgezondheid van kinderen, door het verbeteren van de kennis bij kinderen en ouders over leefgewoonten en mondzorg. |
| Inhoud | Instelling voor jeugdtandverzorging, met de focus op preventie, gebaseerd op de richtlijn Mondzorg voor jeugdigen (KNMT, 2012). Er zijn folders beschikbaar voor aanstaande ouders (via verloskundigen), er wordt voorlichting gegeven op het centrum Jeugd en Gezin in Oudorp. Hiervoor zijn ook diverse voorlichtingsfilms beschikbaar voor de verschillende leeftijdsgroepen. De Poetsbus benadert kinderdagverblijven, peuterspeelzalen en basisscholen in Noord-Holland. Na schriftelijke toestemming van de ouders/verzorgers worden de kinderen individueel uitgenodigd in de Poetsbus, wordt de zorgbehoefte vastgesteld en wordt preventieve voorlichting en poetsinstructie gegeven. Dit wordt gedaan door mondhygiënisten. Alle bevindingen worden vastgelegd met een mondcamera (zonder röntgenstraling) en aan de ouders en de tandarts gemeld. Er wordt gestreefd naar een goede samenwerking met de tandartsen. Er worden geen interventies gedaan. |
| Resultaten | Een groot aantal deelnemende basisscholen in Noord-Holland. Er zijn geen resultaten bekend van eventuele effectmetingen. |
| Gestart | 2011 |
| Uitvoerder/aanbieder | De Poetsbus (JTV), in samenwerking met de GGD Hollands Noorden. Het initiatief is erkend door Gezonde school en wordt gesponsord door Elmex, OralB, Henry Schein en TePe. |
| Voor wie | Kinderdagverblijven, peuterspeelzalen en basisscholen. |
| Informatie | https://www.poetsbus.nl/ |
| Doel | Meer aandacht besteden aan voorlichting en preventie en hiermee de kans op cariës en tandvleesontstekingen bij kinderen verkleinen. |
| Inhoud | Een preventiemethode voor kinderen van 0 tot 18 jaar en de ouders/verzorgers, die ouder en kind laat zien wat de eigen invloed is op het ontstaan en vooral het voorkomen van cariës. Vanaf de doorbraak van het eerste tandje is de mondzorgverlener de ‘coach’, die samen met ouders en het kind bepalen wat nodig is om het gebit gezond te houden. Al in de babyfase worden adviezen gegeven over voedingsgedrag en over meenemen van het kind naar de mondzorgpraktijk vanaf het eerste jaar. Vanaf 2 jaar worden daar bij de kinderen de controles uitgevoerd, vanaf de doorbraak van de blijvende kiezen wordt gestart met fluoridebehandeling, vanaf 6 jaar worden op indicatie röntgenfoto’s gemaakt. |
| Resultaten | Niet bekend |
| Gestart | Niet bekend |
| Uitvoerder/aanbieder | Tandartsketen Fresh Tandartsen |
| Voor wie | Mondzorgpraktijken, volgens de website zijn er nu elf aangesloten. |
| Informatie | https://www.kidspreventieplan.nl/ |
| Doel | Verbeteren van het tandartsbezoek door jonge kinderen in Arnhem. |
| Inhoud | Vanuit de gemeente wordt een oproep gedaan aan ouders wier kinderen 1 jaar worden, om de mondzorgpraktijk te gaan bezoeken. Verder heeft initiatiefnemer Trentelman (JTV Mondzorg voor Kids) heeft aan zorgverzekeraar Menzis verzocht om ter ondersteuning hiervan ouders een brief te sturen over het belang van mondzorg vanaf de doorbraak van het eerste tandje. Uit de administratie van de verzekeraar blijkt dat van de kinderen tot 18 jaar in Arnhem er ruim 5.000 (een vijfde) niet naar de tandarts gaan. Met name zijn dat de kinderen in wijken met een lage SES. Menzis stuurde al ouders alle ouders zes maanden na de geboorte van hun kind een brief met een tandenborstel. Ook op de consultatiebureaus wordt hierover actief voorlichting gegeven. Er wordt gewerkt aan een goede informatieverstrekking vanuit de sociale wijkteams, onder andere via een postercampagne. Verder werd door de gemeenteraad bepleit om vanuit basisscholen een haal- en brengservice naar de tandarts op te zetten. Een wethouder heeft de GGD/VGGM gevraagd om hierin de regie te nemen en basisscholen hiervoor te motiveren. JTV Mondzorg voor Kids gaat dit opzetten. In een later stadium wordt gedacht aan een bus die langs de scholen gaat. |
| Resultaten | Nog niet bekend |
| Gestart | 2020 |
| Uitvoerder/aanbieder | JTV Mondzorg voor Kids (tandarts Raoul Trentelman), gemeente Arnhem, GGD/VGGM, in samenwerking met de opleiding Mondzorgkunde (Hogeschool Arnhem/Nijmegen) en het Radboud UMC. |
| Voor wie | Mondzorgpraktijk, basisscholen. |
| Informatie | https://arnhem.pvda.nl/nieuws/mondzorg-voor-kinderen/ en https://www.gelderlander.nl/arnhem/arnhem-haalt-alles-uit-de-kast-voor-betere-gebitten-van-kinderen~af123954 en https://www.linkedin.com/pulse/meer-samenwerking-het-belang-van-mondgezondheid-bij-raoul-trentelman/ |
| Doel | Voorlichting en educatie over alles dat met de mond te maken heeft |
| Inhoud | Het eerste laboratorium voor kinderen in Nederland dat zich richt op educatie over alles dat met de mond te maken heeft. Op een actieve en leerzame manier komen verschillende onderwerpen aan bod zoals voedingsgewoonten, suikerhoudende dranken, bacterien in de mond Kinderen kunnen tevens een eigen smaak tandpasta ontwikkelen en krijgen poetsles. Het initiatief richt zich op scholen en gezinnen. Het programma is geschikt voor kinderen in de hoogste groepen van het basisonderwijs. Een bezoek aan het CSI-kidslaboratorium duurt ongeveer 1.5 tot 2 uur. De kosten voor een bezoek aan het CSI-kids laboratorium worden gedekt vanuit de basisverzekering. Hierdoor zijn er geen kosten verbonden aan een bezoek aan het CSI-kids laboratorium. Wel worden enkele gegevens van de kinderen gevraagd om het bezoek te kunnen declareren bij de verzekering. |
| Resultaten | De effecten van het CSI-kidslaboratorium zijn niet gemeten. Wel merken de initiatiefnemers dat ook ouders geïnteresseerd en gemotiveerd raken hun kinderen beter bijstaan en bewuster omgaan met voeding/consumptie. Daarnaast ervaren de initiators bijkomende voordelen als dat angstige kinderen minder angstig zijn. Ditzelfde geldt voor angstige ouders. Ouders die argwanend waren naar tandartsen, hebben meer vertrouwen |
| Gestart | Onbekend |
| Uitvoerder/aanbieder | Mondgezondheidscentrum Amersfoort |
| Voor wie | Het CSI-kids laboratorium richt zich op gezinnen en scholen. Het programma is geschikt voor kinderen in uit de groepen 7 en 8 van de basisschool. |
| Informatie | Meer informatie is te vinden in de informatiefolder (pdf) info@mgc-amersfoort.nl |
| Doel | Informeren van pre-pubers (11- en 12-jarigen) en hun ouders over mondgezondheid en mondzorg. |
| Inhoud | Gratis toegankelijk event voor kinderen in groep 8 van de basisschool. Met ruim dertig stands, theater en muziek, waar op speelse wijze informatie wordt gegeven. Met opstellingen om zelf proefjes te doen om meer over mondgezondheid te leren. Voor de scholen is ook een creatief lesprogramma beschikbaar. |
| Resultaten | De organisatie had in het voorjaar van 2020 drie events gepland van tenminste vier events in 2020, maar onduidelijk is of deze alle zijn doorgegaan, gezien de coronacrisis. Andere events in 2020 staan gepland, maar waar en wanneer is niet duidelijk. Hetzelfde geldt voor het bezoek en de effecten ervan. Wel is in de afgelopen jaren waar mogelijk aandacht gezocht in de media, onder andere in het Nederlands Tandartsenblad en via een filmpje in ‘Bits en Bites’ van de KNMT. Verder is in 2019 samenwerking gezocht met de Kidsfabriek, een gratis evenement in Ulft, waar kinderen workshops kunnen volgen op gebieden als sport, spel, techniek en cultuur en waar in de Mondhoek workshops gegeven over mondgezondheid door mondhygiënisten, tandartsen, preventieassistenten en studenten mondzorgkunde. |
| Gestart | 2014 |
| Uitvoerder/aanbieder | Toothcamp, met ondersteuning van onder andere de KNMT en de NVM en diverse mondzorgpraktijken. |
| Voor wie | Basisscholen en mondzorgpraktijken, deze kunnen een basisschool uitnodigen. |
| Informatie | https://www.toothcamp.nl/ |
| Doel | Verbeteren van de mondgezondheid van basisschoolkinderen. |
| Inhoud | Bij klassikaal fluoride spoelen worden in de klas bekertjes met fluoridespoelvloeistof uitdeelt, waarna de kinderen gedurende één minuut gezamenlijk spoelen. Daarna spugen de kinderen de vloeistof uit in het plastic bekertje. |
| Resultaten | Het effect van dit specifieke, lokale initiatief is niet bekend/niet geëvalueerd. Uit onderzoek blijkt wel dat het collectief of klassikaal fluoridespoelen voor risicogroepen de cariësincidentie positief beïnvloedt. Voor het bepalen van tandheelkundige risicogroepen kan de landelijke SE-score voor scholen gebruikt worden. Een score tussen de 183-200 werd in een onderzoek aangemerkt als tandheelkundige risicogroep. |
| Gestart | Niet bekend |
| Uitvoerder/aanbieder | Verschillende GGD'en, onder andere gebeurt het nog in Groningen en Haaglanden en mogelijk ook in Amsterdam. |
| Voor wie | Basisscholen |
| Informatie |
| Doel | Uniforme informatie voorziening voor ouders/verzorgers over mondgezondheid van hun jonge kind, ondersteuning van mondzorgprofessionals en stimuleren dat kinderen vanaf het eerste tandje naar de mondzorg gaan. |
| Inhoud | Het GebitsGroeiBoekje wordt rond de leeftijd van 6 maanden via het consultatiebureau aan ouders gegeven. Het bevat praktische informatie over de ontwikkeling en verzorging van het gebit tot 5 jaar. Tijdens controles kan het boekje ook als hulpmiddel worden gebruikt door de mondzorgprofessional. |
| Resultaten | In het eerste jaar van de pilot zijn ruim 20.000 boekjes uitgedeeld. Uit een eerste peiling blijkt dat mondzorgverleners het boekje als behulpzaam ervaren, hoewel het gebruik ervan per praktijk verschilt. De pilot wordt nog geëvalueerd. |
| Gestart | De pilot is eind maart 2025 gestart in drie GGD-regio's: Brabant-Zuidoost, Zaanstreek-Waterland en Hollands Midden. De pilot duurt in totaal vier jaar. |
| Uitvoerder/aanbieder | Het GebitsGroeiBoekje is ontwikkeld door de KNMT en Hogeschool Utrecht, samen met NVM-mondhygiënisten, het Ivoren Kruis en de Nederlandse Vereniging voor Kindertandheelkunde (NVvK). |
| Voor wie | Voor ouders van jonge kinderen, met name vanaf ongeveer 6 maanden tot 5 jaar. Daarnaast is het boekje bedoeld als praktisch hulpmiddel voor professionals binnen de jeugdgezondheidszorg en mondzorg. |
| Informatie | Het boekje geeft ouders informatie over onder andere gebitsontwikkeling, tandenpoetsen en het gezond houden van de mond. Achterin staan leeftijdsgerichte afsprakenkaarten die tijdens mondzorgcontroles kunnen worden gebruikt. |
| Doel | Kinderen op een vertrouwde plek (school) kennis laten maken met preventieve mondzorg en hen helpen gezonde mondverzorgingsgewoonten te ontwikkelen. |
| Inhoud | Yobo Mondzorg komt naar school voor preventieve mondzorg. Kinderen krijgen uitleg over hun gebit, poetsinstructies en praktische tips. Ook wordt de mondgezondheid gecontroleerd. De activiteiten vinden plaats in korte, overzichtelijke sessies. |
| Resultaten | Er zijn geen resultaten bekend van eventuele effectmetingen. Kinderen krijgen meer kennis over hun mondgezondheid en leren hoe zij hun gebit goed kunnen verzorgen. Door regelmatige bezoeken wordt ingezet op het ontwikkelen van vaste, gezonde gewoonten. Yobo zelf rapporteert dat inmiddels meerdere scholen deelnemen aan de aanpak |
| Gestart | Yobo Mondzorg is in 2025 opgericht. Schoolmondzorg vormt één van de onderdelen van de organisatie |
| Uitvoerder aanbieder | Yobo Mondzorg. De mondzorg wordt op school uitgevoerd door mondhygiënisten en preventieassistenten. |
| Voor wie | De aanpak is gericht op kinderen op basisscholen. Yobo richt zich binnen de schoolmondzorg vooral op kinderen van ongeveer 2 tot 18 jaar. |
| informatie | De school en Yobo stemmen vooraf de planning af. Ouders ontvangen informatie en kunnen hun kind aanmelden. Tijdens een bezoek wordt onder andere gekeken naar de mondgezondheid, geoefend met poetsen en uitleg gegeven. Ouders krijgen daarna een terugkoppeling met eventuele aandachtspunten. Yobo komt doorgaans meerdere keren per jaar naar dezelfde school, zodat kinderen de mondzorgprofessional leren kennen en preventie onderdeel wordt van hun routine. |
| Doel | Verbetering van de mondgezondheid van kinderen door hen op jonge leeftijd op een laagdrempelige en positieve manier kennis te laten maken met goede mondzorg en het voorkomen van cariës. |
Inhoud
| Lokale preventiecampagne in Veenendaal, waarbij mondzorgprofessionals basisscholen en evenementen bezoeken. Op basisscholen worden interactieve lessen gegeven, afgestemd op de leeftijd van de kinderen. Daarbij wordt aandacht besteed aan tandenpoetsen, voeding en het voorkomen van gaatjes. De kinderen krijgen uitleg en oefenen met poetsen. Ook krijgen zij een poetsbox mee met onder andere een tandenborstel, tandpasta, zandloper en poetskaarten, zodat zij thuis met de opgedane kennis aan de slag kunnen. De campagne is gebaseerd op het gedachtegoed van Gewoon Gaaf, maar is vertaald naar een lokale en meer interactieve aanpak. Voor de uitvoering wordt samengewerkt met onder andere basisscholen, de gemeente, sportverenigingen en andere eerstelijnszorgverleners. De initiatiefnemers richten zich op het verminderen van cariës en het voorkomen van mondproblemen bij kinderen.
|
| Resultaten | In de eerste vier jaar zijn meer dan 8.000 kinderen bereikt. Initiatiefnemers richten zich momenteel op het contact leggen met derden over het project, bijvoorbeeld middels lokale samenwerkingen met de dagopvang voor verstandelijk beperkten, Veens Welzijn, scholen en voetbalverenigingen. In de nabije toekomst wil men ook de samenwerking met consultatiebureaus, gemeente en voor grotere events opstarten. Er zijn nog geen onderzoeksresultaten beschikbaar over het effect van de campagne op de mondgezondheid of het mondzorggedrag op langere termijn. |
| Gestart | 2023 |
| Uitvoerder/aanbieder | Mondzorg Veenendaal |
| Voor wie | Kinderen in de basisschoolleeftijd, basisscholen en lokale samenwerkingspartners. |
| Informatie | https://www.mondzorgveenendaal.nl/praktijk/stralende-start/ |
Ken je nog een inititiatief om de jeugdmondgezondheid te bevorderen? Laat het ons weten!
Ontbreekt er nog een inspirerend initiatief dat erop gericht is om kinderen met een gaaf gebit op te laten groeien? Een project dat mondzorgprofessionals of jgz-zorgverleners kan ondersteunen? Geef het door en we vullen het overzicht aan.
Op de hoogte blijven? Abonneer je op de speciale nieuwsbrief van de KNMT.
Heb je nog vragen? Neem contact op via jeugd@knmt.nl.