Inleiding
Er bestaat een sterke medische interactie tussen het ondergaan van een kankerbehandeling en mondgezondheid. Ongeveer 30% van de patiënten met kanker die chemo- en/of radiotherapie ondergaan, ervaart orale complicaties, zoals mucositis, xerostomie en dysfagie. Deze complicaties hebben zowel een functionele als psychosociale impact op de Quality of Life (QoL) en/of Oral Health-Related Quality of Life (OHRQoL).
Eerder onderzoek suggereert dat interprofessionele samenwerking tussen tandartsen en medische zorgteams bijdraagt aan het verminderen van deze orale complicaties. In welke mate deze samenwerking samenhangt met de QoL en OHRQoL is echter nog niet bekend.
Het doel van dit onderzoek is om inzicht te verkrijgen in de mate waarin interprofessionele samenwerking tussen tandartsen en medische zorgteams bij de behandeling van mensen met kanker bijdraagt aan het verminderen van orale complicaties en het verbeteren van de QoL en/of OHRQoL. De vraagstelling luidt: ”In hoeverre is er een relatie tussen de betrokkenheid van een tandarts bij de behandeling van kankerpatiënten die chemotherapie en/of radiotherapie ondergaan en de Quality of Life en/of Oral Health-Related Quality of Life?”
Materiaal & Methode
Een systematische zoekstrategie werd uitgevoerd in de databases PubMed, Embase en Cochrane Library. De screening en selectie van de studies werden onafhankelijk uitgevoerd door twee studentonderzoekers op basis van vooraf vastgestelde in- en exclusiecriteria. Eerst werden studies ontdubbeld, waarna selectie plaatsvond op basis van titel en abstract, gevolgd door beoordeling van de volledige tekst. Studies werden geïncludeerd wanneer zij betrekking hadden op volwassenen met een gediagnosticeerde vorm van kanker die radiotherapie en/of chemotherapie ondergingen of recent hadden voltooid, orale complicaties ervaarden en waarbij een tandheelkundige interventie of meting onderdeel uitmaakte van het onderzoeksprotocol. Studies waarin QoL of OHRQoL niet werd geëvalueerd, werden uitgesloten. De mate van overeenstemming tussen de twee studentonderzoekers werd geëvalueerd met de Cohen’s kappa-coëfficiënt om de betrouwbaarheid van het selectieproces te waarborgen. De methodologische kwaliteit werd beoordeeld met behulp van de JBI Critical Appraisal Tools.
Twee typen uitkomstmaten werden voor deze review als relevant beschouwd: (1) de mate van interprofessionele samenwerking tussen tandartsen en andere zorgverleners bij de behandeling van kankerpatiënten en (2) de impact van tandheelkundige interventies op de QoL en/of OHRQoL van kankerpatiënten.
Resultaten
In totaal werden 524 artikelen gevonden met de toegepaste zoekstrategie. Hiervan werden na het selectieproces tien artikelen geïncludeerd. Veelvoorkomende orale complicaties binnen de onderzoekspopulatie waren orale mucositis, xerostomie, dysfagie, orofaciale pijn en candidiasis. Studies met een hoge mate van interprofessionele samenwerking rapporteerden over het algemeen gunstigere QoL- en OHRQoL-uitkomsten dan studies met beperkte interprofessionele samenwerking. De mate van interprofessionele samenwerking liep echter sterk uiteen tussen de geïncludeerde studies. In de meeste studies was sprake van multiprofessionele samenwerking, waarbij zorgverleners afzonderlijk verschillende aspecten van de behandeling uitvoerden en beperkte afstemming plaatsvond tussen de disciplines. In twee studies was de tandarts niet betrokken. Volgens de JBI Critical Appraisal Checklists hadden alle artikelen een laag risico op bias.
Conclusie
Op basis van de bevindingen wordt aanbevolen om tandheelkundige zorg door middel van interprofessionele samenwerking structureel en vroegtijdig te integreren in de behandeling van mensen die chemo- en/of radiotherapie ondergaan. Interprofessionele samenwerking tussen tandartsen en medische zorgverleners lijkt een belangrijke bijdrage te kunnen leveren aan het beperken van orale complicaties en het verbeteren van de kwaliteit van leven van kankerpatiënten.
Discussie
De bevindingen benadrukken het belang van tandheelkundige betrokkenheid binnen oncologische behandeltrajecten, aangezien orale complicaties een directe invloed kunnen hebben op voeding, communicatie, comfort en psychosociaal welzijn.
De resultaten suggereren dat interprofessionele samenwerking met tandartsen kan bijdragen aan een verbeterde QoL en OHRQoL van kankerpatiënten. Echter, de resultaten van de geïncludeerde studies vertonen veel variatie en niet alle studies tonen een eenduidige relatie aan. Sommige geïncludeerde studies rapporteren tegenstrijdige bevindingen of tonen geen significante relatie tussen interprofessionele samenwerking en verbeterde QoL- en/of OHRQoL-uitkomsten, waardoor de sterkte van deze associatie met voorzichtigheid moet worden geïnterpreteerd.
Ondanks de waardevolle inzichten kent dit onderzoek enkele beperkingen. Ten eerste worden in de geïncludeerde studies niet altijd uniforme meetinstrumenten voor QoL en OHRQoL gehanteerd, wat de vergelijkbaarheid van de resultaten beperkt en de interpretatie van de bevindingen bemoeilijkt. Ten tweede ontbreekt in sommige studies een duidelijke definitie van interprofessionele samenwerking, waardoor de mate van betrokkenheid van tandartsen niet altijd consistent kan worden vastgesteld.
Voor toekomstig onderzoek wordt aanbevolen om specifieke protocollen te ontwikkelen die interprofessionele samenwerking tussen tandartsen en medische teams bevorderen, met als doel de QoL en OHRQoL bij kankerpatiënten verder te verbeteren. Daarnaast is het wenselijk dat gestandaardiseerde meetmethoden worden ontwikkeld voor de beoordeling van tandheelkundige interventies binnen de oncologische zorg, zodat uitkomsten tussen verschillende studies beter vergelijkbaar worden. Tot slot onderstreept deze review dat mondzorg niet los kan worden gezien van de algemene gezondheid van mensen met kanker. De integratie van tandheelkundige expertise binnen oncologische zorgteams biedt kansen om patiëntgerichte oncologische zorg verder te versterken.