Inleiding
Ongeveer 1% van de Nederlandse bevolking heeft een autismespectrumstoornis (ASS). Mensen met autisme ervaren vaak verminderde communicatieve vaardigheden, een verhoogde gevoeligheid voor sensorische prikkels en een grotere kans op tandartsangst. Deze factoren kunnen leiden tot verminderde coöperatie tijdens tandheelkundige behandelingen en vormen een belemmering voor het ontvangen van passende mondzorg. Daarnaast geven veel
tandartsen aan onvoldoende kennis en ervaring te hebben in de behandeling van patiënten met autisme. Het doel van dit systematisch literatuuronderzoek was daarom te onderzoeken welke behandelmethoden en communicatietechnieken tijdens tandheelkundige behandelingen effectief zijn in het verminderen van angst en het verbeteren van de behandelbaarheid van mensen met autisme. Om dit te onderzoeken werd de volgende onderzoeksvraag geformuleerd: Wat zijn effectieve behandelmethoden of communicatietechnieken uitgevoerd door tandartsen bij mensen met autisme die angstig zijn voor de tandarts? De bevindingen kunnen tandartsen helpen bij het kiezen van geschikte behandelmethoden en communicatietechnieken voor mensen met autisme.
Materiaal en methode
Voor dit systematisch literatuuronderzoek werden de databases PubMed en PsycINFO doorzocht met een zoekstrategie die was opgesteld op basis van een vooraf gedefinieerde PECO. De gevonden artikelen werden geselecteerd aan de hand van vooraf vastgestelde in- en exclusiecriteria. De selectie vond plaats in twee fasen: eerst op basis van titel en samenvatting en vervolgens op basis van de volledige tekst. De beoordelingen werden onafhankelijk uitgevoerd door twee onderzoekers. De interbeoordelaarsovereenkomst werd bepaald met behulp van Cohen's kappa. De methodologische kwaliteit van de geïncludeerde studies werd beoordeeld met behulp van gestandaardiseerde criterialijsten, de ‘JBI Critical Appraisal Tools’, waarbij rekening werd gehouden met verschillen in studiedesign.
Resultaten
De zoekstrategie leverde 140 artikelen op. Na verwijdering van duplicaten en toepassing van de in- en exclusiecriteria werden uiteindelijk veertien studies geïncludeerd. De berekende Cohen's Kappa-scores variëren van redelijk tot bijna perfecte overeenstemming tussen beoordelaars. De onderzochte interventies konden worden onderverdeeld in vier categorieën: sensorische aanpassingen, technologische hulpmiddelen, gedragsmatige interventies en farmacologische interventies. Vijf studies werden beoordeeld als methodologisch van hoge kwaliteit, acht als middelmatige kwaliteit en één als lage kwaliteit.
Conclusie
Sensorisch aangepaste behandelomgevingen, waarbij visuele, auditieve en tactiele prikkels werden verminderd lijken het meeste effectief. Deze interventies resulteerden in een afname van fysiologische stress, minder angst en een betere coöperatie tijdens de behandeling. Ook technologische hulpmiddelen, zoals ‘virtual reality’, gepersonaliseerde webapplicaties, video's en visuele schema's bleken effectief in het verminderen van angst en het verbeteren van de behandelbaarheid. Voor gedragsmatige interventies waren de resultaten wisselend en afhankelijk van de toegepaste methode. Farmacologische interventies, zoals sedatie met midazolam en behandeling onder algehele anesthesie, leken eveneens voordelen te bieden, maar het beschikbare bewijs hiervoor was beperkt. Deze interventies kunnen bijdragen aan een hogere kwaliteit, toegankelijkheid en patiëntgerichtheid van de tandheelkundige zorg voor deze doelgroep.
Discussie
De resultaten dienen met enige voorzichtigheid te worden geïnterpreteerd. De geïncludeerde studies verschilden sterk in onderzoeksopzet, interventies, meetinstrumenten en uitkomstmaten, waardoor vergelijking tussen de studies beperkt was. Daarnaast hadden meerdere onderzoeken een kleine onderzoekspopulatie en een middelmatige methodologische kwaliteit. Bovendien richtte het merendeel van de studies zich uitsluitend op kinderen, waardoor de generaliseerbaarheid naar volwassenen met autisme beperkt is. Desondanks laat dit systematisch literatuuronderzoek zien dat met relatief eenvoudige aanpassingen in de tandartspraktijk de angst kan worden verminderd en de behandelbaarheid kan worden vergroot. Toekomstig onderzoek met grotere onderzoekspopulaties, gestandaardiseerde uitkomstmaten en meer aandacht voor volwassenen met autisme is nodig om de effectiviteit van de verschillende interventies verder te onderbouwen.