Introductie
Kaakklachten lijken misschien onschuldig, maar voor miljoenen mensen wereldwijd hebben ze een grote impact op het dagelijks leven. Pijn tijdens eten, praten of zelfs lachen kan de kwaliteit van leven aanzienlijk verminderen. Tegelijkertijd kampt meer dan één miljard mensen met een vitamine D-tekort. Zou er een verband bestaan tussen deze twee veelvoorkomende gezondheidsproblemen? Omdat vitamine D een belangrijke rol speelt bij botgezondheid en in mindere mate spierfunctie, groeit de interesse in de mogelijke relatie met temporomandibulaire disfuncties (TMD). Toch ontbreekt een duidelijk overzicht van het beschikbare wetenschappelijke bewijs. Daarom brachten wij met deze scoping review de huidige stand van de wetenschap in kaart.
Onderzoeksmethode
In maart 2025 hebben we een systematische literatuurzoektocht uitgevoerd in PubMed. Studies werden geïncludeerd wanneer zij de relatie tussen vitamine D en TMD onderzochten op basis van een klinische of radiologische diagnose. Uiteindelijk voldeden zeventien studies aan de inclusiecriteria. De resultaten werden geordend in drie thema's: (1) vitamine D-serumspiegels en TMD, (2) genetische variaties in de vitamine D-receptor (VDR) en TMD, en (3) het effect van vitamine D-suppletie bij patiënten met TMD. Deze indeling biedt een logische opbouw van observationele bevindingen naar biologische mechanismen en uiteindelijk naar klinische interventies.
Resultaten
De meeste onderzoeken wezen op een verband tussen lagere vitamine D-spiegels en TMD. Van de dertien studies naar serumspiegels rapporteerden zeven significant lagere vitamine D-waarden bij patiënten met TMD, terwijl vier studies geen verband vonden en twee juist hogere waarden beschreven. De resultaten liepen echter sterk uiteen door verschillen in onderzoekspopulaties, TMD-subtypen en vitamine D-niveaus.
Drie genetische studies onderzochten VDR-polymorfismen in de BsmI-, ApaI- en TaqI-genen, waarvan wordt verondersteld dat zij de stabiliteit en expressie van VDR-mRNA beïnvloeden. De bevindingen met betrekking tot het BsmI-polymorfisme waren tegenstrijdig, terwijl voor de ApaI- en TaqI-polymorfismen geen associaties werden gevonden.
Slechts één gerandomiseerde klinische studie onderzocht vitamine D als behandeling. Daarin zorgde vitamine D-suppletie, in combinatie met een splint, voor een kleine verbetering van de comfortabele mondopening. De effecten op pijn en maximale mondopening waren beperkt.
Conclusie
Concluderend suggereren we een zwakke tot matige relatie tussen vitamine D en TMD, maar overtuigend bewijs voor een oorzakelijk verband ontbreekt. Ook is er op dit moment onvoldoende onderbouwing om vitamine D-suppletie als standaardbehandeling voor TMD aan te bevelen.
TMD is een complexe aandoening met verschillende subtypen en meerdere onderliggende oorzaken. Vitamine D vormt daarom waarschijnlijk slechts één stukje van de puzzel.
Discussie
Hoewel de resultaten voorzichtig wijzen op een mogelijke rol van vitamine D, laten ze vooral zien hoeveel vragen nog onbeantwoord zijn. De onderzochte studies verschilden sterk in opzet, onderzochte patiëntengroepen en diagnostische criteria, waardoor vergelijking lastig is. Toekomstig onderzoek met grotere patiëntengroepen en gestandaardiseerde methoden is noodzakelijk om vast te stellen of vitamine D daadwerkelijk een rol speelt bij het ontstaan of de behandeling van TMD.
Juist daarin ligt de maatschappelijke relevantie van dit onderwerp. Zowel TMD als vitamine D-tekort komen wereldwijd veel voor. Wanneer toekomstig onderzoek een duidelijk verband bevestigt, kan dit bijdragen aan een eenvoudig, betaalbaar en breed toepasbaar hulpmiddel voor het herkennen en mogelijk behandelen van een aandoening die de kwaliteit van leven van veel mensen beïnvloedt.