Wat kun jij doen voor financieel kwetsbaren?
Pijn en ernstige complicaties in de mond, maar ook andere gezondheidsklachten en sociaal ongemak liggen op de loer als er sprake is van achterstallige mondgezondheid. En hoe langer mondzorg wordt uitgesteld, hoe groter dat risico. Dat geldt met name voor mensen met een laag inkomen die de tandarts niet kunnen bekostigen. Hun roep om hulp is groot, zo blijkt keer op keer weer tijdens speciale tandartsdagen, waarop mondzorgverleners zich verspreid door het land belangeloos inzetten om patiënten met acute gebitsproblemen te helpen.
Veel ouders weten niet dat mondzorg voor kinderen tot achttien grotendeels wordt vergoed vanuit de basisverzekering
In je dagelijkse praktijk zul je deze mensen niet vaak tegenkomen. Maar er zijn momenten waarop je tóch iets kunt doen. Bijvoorbeeld wanneer iemand zich meldt met pijn of pas na jaren weer contact zoekt. Dan is het belangrijk om begrip te tonen, laagdrempelig te communiceren en patiënten te wijzen op de regelingen die er wél zijn.
Wees transparant over de kosten
Patiënten met een beperkt budget willen vooraf weten waar ze aan toe zijn. Transparantie over de verwachte kosten, ook bij kleinere behandelingen, schept vertrouwen. Vanaf 250 euro is een kostenbegroting verplicht. Tot 500 euro mag dat mondeling; vanaf 500 euro moet dit schriftelijk of digitaal. Voor patiënten met beperkte financiële ruimte kan een volledige behandeling in één keer te veel zijn. Bied waar mogelijk gespreide betaling aan, bespreek een alternatief of verdeel de behandeling over meerdere stappen. Heb je mondzorg verleend aan een onverzekerde patiënt? Bekijk dan de beslisboom van het CAK of je de geleverde (noodzakelijke) zorg kunt declareren onder een bepaalde (subsidie) regeling.
Gebruik hulpmiddelen bij het informeren
Praatplaten en folders kunnen vaak helpen bij patiënten met beperkte gezondheidsvaardigheden om mondverzorging, behandelingen en kosten begrijpelijker uit te leggen. De KNMT heeft handige materialen voor gebruik in de behandelkamer of voor op de balie. Veel ouders weten bovendien niet dat mondzorg voor kinderen tot achttien grotendeels wordt vergoed vanuit de basisverzekering. Actieve voorlichting in de praktijk of via de website kan dit misverstand wegnemen en voorkomen dat kinderen uit financieel kwetsbare gezinnen niet naar de tandarts of mondhygiënist gaan.
Wijs op gemeentepolissen
Mensen met een laag inkomen kunnen een zogeheten gemeentepolis afsluiten. Die verschilt echter per gemeente, want die bepalen in samenwerking met een zorgverzekeraar zelf de voorwaarden en de premie. Maar veel gemeenten hebben ook ‘potjes’ om mensen te helpen die naar de tandarts moeten maar dat niet kunnen betalen, zoals bijzondere bijstand, minimaregeling, Regeling Meedoen of maatwerkbudget. Laat je patiënten contact opnemen met de gemeente, die precies weet waar iemand recht op heeft. Er bestaan ook noodfondsen, waarbij een bijdrage in de kosten kan worden aangevraagd. Verwijs je patiënten bijvoorbeeld door naar www.allesoverhetgebit.nl, waar alles over vergoedingen en hulpregelingen overzichtelijk wordt uitgelegd.
Grote maatschappelijke betrokkenheid
Verspreid door het land zetten tandartsen en andere mondzorgprofessionals zich kosteloos in om mensen met acute gebitsklachten en onvoldoende financiële middelen te helpen met een noodbehandeling. Zo organiseert de Sociale Tandarts Rotterdam al voor het zesde jaar tandartsdagen. En Stichting Straattandarts Breda levert 40 dagen per jaar een tandarts die basale tandheelkundige zorg verleent. Onlangs is de stichting uitgebreid met de Mondzorgbank, waar mensen die onder de armoedegrens leven zich kunnen aanmelden voor hulp bij tandproblemen.
Veel gemeenten hebben ‘potjes’ om mensen te helpen die naar de tandarts moeten maar dat niet kunnen
En zo zijn er natuurlijk nog veel meer initiatieven, die getuigen van de enorme maatschappelijke betrokkenheid van onze beroepsgroep. Dus, als je wilt, kun je je altijd wel ergens aanmelden en het verschil maken!
Dit artikel is eerder gepubliceerd in NT/Dentz 05/2026
In samenwerking met gemeenten en lokale hulpverleners waaronder voedselbanken, noodfondsen en het Leger des Heils trekt Dokters van de Wereld sinds 2019 rond met de Mondzorgkaravaan. In de mobiele praktijk worden noodbehandelingen en poetsinstructies gegeven. Omdat bij veel patiënten één behandeling vaak niet genoeg is, zoekt Dokters van de Wereld naar lokale mondzorgverleners die zich aansluiten bij het Compassie Netwerk en de noodzakelijke vervolgbehandelingen gratis willen uitvoeren.
Op de eerste Landelijke Tandartsdag openden afgelopen jaar 82 mondzorgpraktijken in 31 gemeentes in heel Nederland hun deuren voor mensen die onvoldoende financiële middelen hebben om naar de tandarts te gaan. Meer dan 700 tandartsen, mondhygiënisten, assistenten en praktijkmedewerkers hebben zich deze dag belangeloos ingezet om bijna 1.000 patiënten van acute gebitsklachten af te helpen. Het aantal aanmeldingen was ruim twee keer zo hoog. Met de dag, een initiatief van Stichting ANDERS in samenwerking met Vereniging Urgente Noden Nederland en de Sociale Tandarts, en met medewerking van SUN Nederland, Dokters van de Wereld en de KNMT, is een krachtig signaal afgegeven dat het hoog tijd wordt om met een landelijke oplossing te komen voor de naar schatting 640.000 mensen in ons land die mondzorg mijden om financiële redenen. Wanneer er een tweede Landelijke Tandartsdag komt, is op dit moment nog niet bekend.
Het samenwerkingsverband van KNMT, NVM-mondhygiënisten en ONT, de Mondzorgalliantie, blijft zich inzetten voor toegankelijke mondzorg voor íedereen. De drie beroepsorganisaties pleiten gezamenlijk voor een uniforme en structurele oplossing voor financieel kwetsbare mensen die noodzakelijke mondzorg nodig hebben. Vanuit het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) is recent 2 keer 5,2 miljoen euro toegezegd voor deze doelgroep. Samen met de partners van de Landelijke Tandartsdag roept de KNMT het kabinet dit geld aan te wenden voor onder andere een speciaal noodfonds voor acute hulp en gebitssanering.
De stichting Nederlandse Straatdokters Groep (NSG) heeft haar netwerk voor toegankelijke sociaal-medische zorg voor dak- en thuisloze mensen uitgebreid met mondzorg. Onlangs kwamen mondzorgverleners uit het hele land bij elkaar om te verkennen wat zij als Cirkel Mondzorg kunnen toevoegen aan het verbeteren van de toegankelijkheid van mondzorg voor deze patiëntengroep. Samen verkenden zij thema’s, zoals het opzetten van straatmondzorginitiatieven, het werven en scholen van nieuwe mondzorgverleners, duurzame financieringsmodellen en beleidsbeïnvloeding. De NSG is nog steeds op zoek naar tandartsen die zich vrijwillig inzetten, al dan niet met steun van gemeenten of maatschappelijke organisaties.
Gezinnen met een laag inkomen kunnen voor structurele mondzorg terecht bij Bij Nader Inzien. Dit is mogelijk door een innovatieve samenwerking tussen fondsen, stichtingen en bedrijven en de inzet van bevlogen (bijna) gepensioneerde tandartsen, tandtechnici en assistenten. Iedereen werkt op basis van vertrouwen, zonder inkomenstoetsen. Met dit bijzondere initiatief sleepte de praktijk in het Drentse Havelte de KNMT Mondzorg Award 2026 in de wacht. “Bij Nader Inzien slaat twee vliegen in één klap”, aldus de jury. “Met de inzet van gepensioneerde tandartsen wordt, al is het op beperkte schaal, iets gedaan aan het tandartstekort. Bovendien krijgen degenen die, ondanks de diverse voorzieningen, door financiële belemmeringen de stap naar de tandartspraktijk moeilijk kunnen zetten een stevig steuntje in de rug.”