Nieuw opleidingskeurmerk: aantoonbare kwaliteit dankzij ABC Mondzorgassistenten

De aanleiding voor het kwaliteitskeurmerk ABC Mondzorgassistenten ligt in een groeiende vraag uit de praktijk. Tandartsen willen hun medewerkers opleiden en ontwikkelen, maar zagen door het grote aanbod vaak niet meer welke opleidingen daadwerkelijk voldeden aan de eisen van het vak. Tegelijkertijd verwacht de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) dat praktijken kunnen laten zien dat medewerkers voldoende (aantoonbaar) bekwaam zijn voor de werkzaamheden die zij uitvoeren. Met het keurmerk ABC Mondzorgassistenten ontstaat daarvoor nu een duidelijk kader: wie een branche-erkende opleiding volgt, voldoet aan landelijk vastgestelde kwaliteitscriteria en beschikt over aantoonbare kennis, vaardigheden en competenties die aansluiten bij de praktijk. 

Waarom een keurmerk nodig was

Het is in Nederland niet verplicht om een diploma te hebben om als tandartsassistent aan de slag te gaan. Veel assistenten volgen een opleiding, maar het aanbod verschilt sterk. Er zijn korte particuliere trajecten, uitgebreide opleidingen en reguliere mbo-opleidingen. Voor werkgevers was daardoor niet altijd duidelijk wat zij precies mochten verwachten van een afgestudeerde assistent. Die situatie leidde tot onzekerheid. Welke opleiding biedt voldoende kwaliteit? Welke kennis en vaardigheden heeft een kandidaat daadwerkelijk opgedaan? En hoe toon je als werkgever aan dat medewerkers bekwaam zijn?

Het nieuwe keurmerk biedt antwoord op die vragen. Het geef inzicht aan welke eisen een opleiding moet voldoen en welke competenties een afgestudeerde mondzorgassistent moet beheersen. Daarmee ontstaat een herkenbare kwaliteitsstandaard voor zowel studenten als werkgevers en opleiders. Daarnaast helpt het praktijken om richting de IGJ aan te tonen dat medewerkers beschikken over aantoonbaar vastgestelde competenties.

Er wordt onderscheid gemaakt tussen drie niveaus

Het ABC-systeem maakt onderscheid tussen drie niveaus van mondzorgassistenten. Deze zijn uitgebreid beschreven in een drietal kwalificatieprofielen en als volgt samen te vatten:

• Tandartsassistent (A): ondersteunt de tandarts aan de stoel en aan de balie, maar voert zelf geen behandelingen uit.
• Preventieassistent (B): voert, naast de A-taken, zelfstandig een aantal preventieve handelingen bij patiënten uit.
• Paro-preventieassistent (C): voert, bovenop de A- en B-taken, behandelingen uit die gericht zijn op parodontitis. 

Deze opbouw maakt niet alleen duidelijk wat een assistent mag en kan, maar creëert ook een logische ontwikkelroute binnen het vak. Assistenten kunnen instromen op niveau A en zich vervolgens verder ontwikkelen naar niveau B en C. Dat biedt perspectief voor medewerkers én maakt het voor opleiders eenvoudiger om voort te bouwen op een stevige basis. Voor tandartsassistenten die op 1 juli 2026 in de mondzorg werken en een arbeidsovereenkomst hebben, geldt overigens een overgangsregeling. Zij kunnen zich tot 1 januari 2027 met alleen een werkgeversverklaring inschrijven in het A-register van het Register Mondzorgassistenten.

Voor het eerst een branchebrede standaard voor particuliere opleidingen van tandartsassistenten 

Op basis van een uitgebreid competentieprofiel De basis van het keurmerk wordt gevormd door een uitgebreid beroepscompetentieprofiel. Hierin is nauwkeurig beschreven welke kennis, vaardigheden en professionele houding horen bij het werk van een mondzorgassistent. Op basis van dit profiel zijn kwalificatieprofielen ontwikkeld voor de verschillende niveaus binnen het ABC-systeem. Die profielen beschrijven precies wat iemand moet kennen en kunnen om een diploma op A-, B- of C-niveau te behalen.

Voor mbo-opleidingen worden dergelijke kwalificaties door de overheid vastgesteld. Voor particuliere opleidingen bestond tot nu toe geen vergelijkbaar, eenduidig kader. Het ABC-keurmerk brengt daar verandering in en zorgt voor een uniforme standaard binnen de branche. De kwalificatieprofielen en competentiebeschrijvingen zijn openbaar beschikbaar en vormen het uitgangspunt voor zowel opleiders als werkgevers.

Particuliere opleidingsinstituten kunnen zich laten erkennen Nu het keurmerk per i juli officieel van kracht is, kunnen particuliere opleidingsinstituten zich laten erkennen. Opleidingen die aan alle eisen voldoen, mogen het ABC-keurmerk voeren. Voor aspirant-assistenten betekent dit dat zij vanaf nu bewust kunnen kiezen voor een branche-erkende opleiding. Op de website van het Register Mondzorgassistenten, mondzorgassistenten.nl, kunnen ze onder het kopje ‘Zoek een opleiding’ zien welke opleidingen het keurmerk hebben behaald. Daarmee is er één centrale plek waar toekomstige studenten betrouwbare informatie kunnen vinden over erkende opleidingsroutes binnen de mondzorg.

Een herkenbare kwaliteitsstandaard voor zowel studenten als werkgevers en opleiders 

De website speelt overigens een brede rol binnen het nieuwe systeem. Mondzorgassistenten kunnen zich er registreren, werkgevers kunnen informatie vinden over de verschillende niveaus en opleiders kunnen via het platform hun erkenningstraject aanvragen en beheren.

Beoordeeld door een onafhankelijke certificerende organisatie

Om in aanmerking te komen voor erkenning worden opleidingen beoordeeld door Certiforce, een onafhankelijke certificerende organisatie. Die toetst of een opleidingsinstituut voldoet aan de kwaliteitscriteria die door de KNMT en vertegenwoordigers uit het werkveld zijn opgesteld. Daarbij wordt onder meer gekeken naar de inhoud van het onderwijsprogramma, de kwalificaties van docenten, de duur van de opleiding en de manier waarop studenten worden begeleid en beoordeeld. Opleidingsinstituten moeten hiervoor uitgebreide documentatie aanleveren, waarna ook een visitatie plaatsvindt. Pas wanneer aan alle voorwaarden is voldaan, ontvangt een opleiding het keurmerk.

Examinering ligt niet volledig bij de opleider zelf

Een belangrijk onderdeel van het keurmerk is de wijze waarop examens zijn georganiseerd. Er is gekozen voor een systeem waarbij de examinering niet volledig bij de opleider zelf ligt. Voor de A-opleiding wordt gewerkt met een landelijk theoretisch examen dat op verschillende locaties kan worden afgenomen. Het praktijkexamen vindt plaats bij de opleidingsinstelling, maar wordt beoordeeld volgens het vierogenprincipe. Daarbij is naast de eigen docent altijd een externe examinator betrokken. Voor de organisatie van deze examinering is aansluiting gezocht bij het Consortium Beroepsonderwijs, dat ook verantwoordelijk is voor onder meer de herregistratie van BIG-verpleegkundigen.

Voor de B- en C-opleidingen verzorgt de opleider de examinering zelf, maar dit gebeurt onder toezicht van een gecommitteerde vanuit het register. Op die manier wordt de kwaliteit van examinering binnen alle opleidingen op een vergelijkbaar niveau geborgd.

Invoering moet bijdragen aan een hogere en beter aantoonbare kwaliteit van de mondzorg

Het uiteindelijke doel van het keurmerk reikt verder dan alleen het opleidingsaanbod. De invoering van ABC Mondzorgassistenten moet bijdragen aan een hogere en beter aantoonbare kwaliteit van de mondzorg. Goed opgeleide assistenten zorgen voor een efficiëntere praktijkorganisatie, betere ondersteuning van tandartsen en een duidelijker taakverdeling binnen het behandelteam. Tegelijkertijd krijgen medewerkers meer mogelijkheden om zich professioneel te ontwikkelen en door te groeien.

Voor patiënten betekent dit dat zij kunnen rekenen op mondzorgprofessionals die beschikken over aantoonbare kennis en vaardigheden. Daarmee draagt het keurmerk uiteindelijk bij aan waar het in de mondzorg om draait: veilige, hoogwaardige en toekomstbestendige zorg.